چيزى ديگر توجّه كند ؛ مانند كسى است كه در راه رفتن گاهى مستقيم حركت مىكند و زمانى دچار لغزش مىشود و چه بسا اين لغزش‌ها دنيا و آخرتش را تباه كند و موجب شود از اقبال و رضايت خدا بىبهره بماند ؛ اگر در حالى كه دعاى توجه مىخواند و مىگويد : « چهرهء خويش را به خدايى متوجّه ساختم كه آسمان و زمين را آفريد » از هيبت عرضه به خدا و حرمت نمازش غافل باشد يا خود را به غفلت بزند ، در اين گفتار دروغگوست و نماز خويش را با دروغ و بهتان آغاز كرده است ؛ و تو چگونه مىبينى حال كسى را كه شروع نمازش كذب صريح و حرف باطل و تجاوز از حقّ است ، آيا او را مستحقّ خوارى نمىدانى ؟ اگر به هنگام شروع نماز كسل و سنگين باشد ، بايد نظر قرآن را دربارهء كسانى كه با كسالت نماز مىخوانند ببيند « 1 » و با خود بينديشد كه اگر قبل از نماز يكى از دوستان عزيز يا درباريان سلطان بر او وارد مىشد ، چگونه بدون سنگينى و كسالت به استقبالش مىرفت ، با اين مقايسه پى مىبرد كه خدا در نزد او كم‌ارزش‌تر از بنده‌اى از بندگان است و چه خطر بزرگى گريبان‌گير او شده است . آداب سپاس و تمجيد در خطبهء كتاب خواندى كه سپاس و تمجيد خدا وظيفهء كسى است كه بين خود و خدايش را از گناه پاك كرده باشد ؛ ولى اگر كسى واجبى ديگرى بر گردن دارد كه وقتش تنگ است بر او واجب است ، اول آن وظيفه را كه مهم‌ّتر است ، انجام دهد و

--> ( 1 ) . قرآن كريم در سورهء نساء دراين‌باره مىفرمايد : همانا منافقان با خدا مكر و حيله مىكنند و خدا نيز با آنها مكر مىكند و چون به نماز آيند ، با بىميلى و كسالت و به قصد خودنمايى مىآيند و جز اندكى به ياد خدا نيستند ؛ ايشان دودل و مردّد هستند . نه يكدل به سوى ايمان مىآيند و نه يكدل به كفر مىگرايند و هركس كه خدا گمراه كند ( يعنى به حال خود در راه ضلالت رها كند ) هرگز به راه راست نيايد . سورهء نساء ، آيهء 142 و 143 . و در سوره توبه آيه 54 مىفرمايد : به منافقان بگو هرچه انفاق كنيد ، چه از روى ميل و چه از روى كراهت ، هرگز از شما پذيرفته نخواهد شد ؛ زيرا شما مردمى فاسق هستيد ، اى پيامبر هيچ مانعى از قبول انفاقات آنها نبود ، جز آنكه آنها به خدا و رسول او كافر شده ، جز با كراهت و كسالت به نماز نمىايستند و جز با اكراه و ناخشنودى انفاق نمىكنند .